n_ch_0

Σημειώσεις Κεφαλαίου 0.1

[←1]: Vide Kanngiesser, Alterthums-Wissenschaft, Πιν. II, σελ. 161 κ.ε.

[←2]: Ευγενικός MSS φύλ. 179 recto, Βιβλιοθήκη Παρισιού.
Τραπεζοῦς ἡ πόλις, πόλις ἀρχαιοτάτη, καὶ τῶν γε ἐν τῇ ἐῴᾳ πασῶν ἀρίστη.
Βησσαρίων MSS Βενετίας σελ. 133 recto.
Πρεσβυτάτης εἴπερ ἄλλη τις ὑπαρχούσης.

[←3]: Φυσικά ο ισχυρισμός ότι οι κάτοικοι όλων αυτών των μικρότερων Τραπεζουντίων κρατών της αρχαιότητας κατάγονταν από την αρχαία Τραπεζούντα του Πόντου και μετανάστευσαν κατά μήκος της οροσειράς του βόρειου Ευξείνου στην Ελλάδα και τον Ελλήσποντο μπορεί να φαίνεται παράλογος και αβάσιμος σε πολλούς. Επιπλέον, δεδομένης της σπανιότητας των αρχαίων πληροφοριών, θα ήταν δύσκολο να παρασχεθούν τα στοιχεία που μπορούν εύλογα να απαιτήσουν οι υπερασπιστές του συστήματος εθνικής σταθερότητας. Επομένως δεν θέλουμε να επιμείνουμε σε αυτό το μέρος του ισχυρισμού μας ως λιγότερο ουσιώδες, προκειμένου να αποδείξουμε το άλλο, δηλαδή τον αποικισμό της Αρκαδικής Τραπεζούντας από την Κολχίδα, με όλη μας τη δύναμη και με το πλήρες βάρος των αρχαίων και αναμφισβήτητων ιστορικών στοιχείων.

[←4]: Αυτή τη σημαντική πληροφορία έχει διαφυλάξει για εμάς ο Παυσανίας στα Αρκαδικά Απομνημονεύματά του, στα οποία το σχετικό απόσπασμα στο πρωτότυπο έχει ως εξής:
Τραπεζούντιοι δὲ ἐκ Πελοποννήσου τὸ παράπαν ἐξεχώρησαν … ἀναπλεύσαντας ναυσὶν εἰς τὸν Πόντον συνοίκους ἐδέξαντο μητρόπολιν τάττοντες, καὶ ὁμωνύμους οἱ Τραπεζοῦντα ἔχοντες τὴν ἐν τῷ Εὐξείνῳ.
Παυσάν. Αρκαδ. κεφ. 27.

[←5]: Όλη η δύναμη του επιχειρήματος έγκειται, όπως είναι εύκολο να φανεί, στην ορθή ερμηνεία της έκφρασης «μητρόπολιν τάττοντες», η οποία πιστεύουμε ότι δεν μεταφράζεται λανθασμένα ως «επιστάτες της μητέρας πατρίδας», αφού το «τάττω», απ’ όσο γνωρίζουμε, δεν έχει άλλη σημασία από το να διατάζω, να διοικώ, να ηγούμαι, εξ ου και «ταγός (ανώτατος ηγέτης) μεταξύ των Ελλήνων της Θεσσαλίας. Όμως η αγάπη της αλήθειας μας υποχρεώνει να θυμόμαστε ότι το «μητρόπολιν τάττοντες» δεν θα μπορούσε εδώ να σημαίνει τόσο πολλά όσο «τοὺς ἐκ Πελοποννήσου Τραπεζουντίους ἐν τάξει μητροπόλεως ἔχοντες» κ.λπ., οπότε η υπόθεσή μας θα έπρεπε να απορριφθεί ως απαράδεκτη, αφού η κατεστραμμένη Τραπεζούς στην Αρκαδία θα εμφανιζόταν ως η μητέρα πόλη της Κολχικής, στην οποία, όπως σε μεταγενέστερους χρόνους η Τύρος κατέφυγε στην Καρχηδόνα, η μητρόπολη θα είχε καταφύγει στην αποικία της. Αλλά εκτός από τους περιορισμούς που θα έθετε αυτό στο κείμενο, η αρχαία ιστορία αντικρούει επίσης αυτήν την ερμηνεία του παρατιθέμενου αποσπάσματος, αφού ο ίδιος ο Παυσανίας μας λέει ότι η πρώτη αποικία, η οποία έφυγε από την Αρκαδία, πήγε στην Ιταλία υπό τον Οίνωτρο, η δεύτερη, μετά τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα, υπό τον Αρέα στην Ελλησποντιακή Φρυγία, όπου αναδύθηκε μια τρίτη Τραπεζούς, και η τρίτη τελικά στη Φωκίδα, και όλα αυτά προηγήθηκαν της Αργοναυτικής εκστρατείας, η οποία γενικά θεωρείται ως το πρώτο ταξίδι ανακάλυψης της ελληνικής φυλής στις προηγουμένως άγνωστες περιοχές της Κολχίδας. Τώρα αν, σύμφωνα με αυτό, η Τραπεζούς στο Πελοποννησιακό οροπέδιο πρέπει να θεωρηθεί ως αποικία των Κολχικών Τραπεζουντίων, πόσο πιο πιθανό πρέπει να είναι ότι το όνομα Τραπεζούς, που εμφανίζεται στην Ταυρική Χερσόνησο, προέρχεται επίσης από την απέναντι μητρόπολη, και ότι η ομώνυμη πόλη στον Ελλήσποντο μπορεί επίσης να σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με αυτήν; Και αφού αναγνωρίζεται η Καυκάσια προέλευση των προαναφερθεισών πόλεων, τι μας εμποδίζει να υποθέσουμε ότι τα κράτη με το ίδιο όνομα στον Καύκασο πρέπει επίσης να θεωρηθούν ως τα μητρικά κράτη για τους άλλους οικισμούς στη Δαρδανική Χερσόνησο, στο βαθμό που τα ονόματα και οι παραδόσεις τους το υποστηρίζουν αυτό;

[←6]: Ξεν. Ανάβ. 4.8.22:
Ἐντεῦθεν δ᾽ ἐπορεύθησαν δύο σταθμοὺς παρασάγγας ἑπτά, καὶ ἦλθον ἐπὶ θάλατταν εἰς Τραπεζοῦντα πόλιν Ἑλληνίδα οἰκουμένην ἐν τῷ Εὐξείνῳ Πόντῳ, Σινωπέων ἀποικίαν, ἐν τῇ Κόλχων χώρᾳ. ἐνταῦθα ἔμειναν ἡμέρας ἀμφὶ τὰς τριάκοντα ἐν ταῖς τῶν Κόλχων κώμαις.

[←7]: Θουκυδίδης 1.12.4:
μόλις τε ἐν πολλῷ χρόνῳ ἡσυχάσασα ἡ Ἑλλὰς βεβαίως καὶ οὐκέτι ἀνισταμένη ἀποικίας ἐξέπεμψε, καὶ Ἴωνας μὲν Ἀθηναῖοι καὶ νησιωτῶν τοὺς πολλοὺς ᾤκισαν, Ἰταλίας δὲ καὶ Σικελίας τὸ πλεῖστον Πελοποννήσιοι τῆς τε ἄλλης Ἑλλάδος ἔστιν ἃ χωρία. πάντα δὲ ταῦτα ὕστερον τῶν Τρωικῶν ἐκτίσθη.
Πρβλ. Ισοκράτης, Πανηγυρικός 9.

[←8]: Θουκυδίδης 1.24.

[←9]: Θουκυδίδης 1.26.

[←10]: Ξεν. Ανάβ. 5.5.10: Καὶ Κερασούντιοι καὶ Τραπεζούντιοι ὡσαύτως.

[←11]: Σελ. 28 στο πρωτότυπο.

[←12]: Θουκυδίδης βιβλ. I. κεφ. 5.

[←13]: Αυτή η άποψη για την Τραπεζούντια πολιτική της εποχής της περσικής κυριαρχία στην Ανατολή δεν είναι αυθαίρετη. Βασίζεται σε απόσπασμα του ρήτορα Ισοκράτη, στο οποίο αναφέρεται ότι «το πνεύμα της επανάστασης είχε καταλάβει τις ελληνικές πόλεις της Ασίας από την Κνίδο μέχρι τη Σινώπη»,
ἀπὸ τῆς Κνίδου μέχρι Σινώπης. Ισοκράτης, Πανηγυρικός.

[←14]: Ευγενικός Mss. φύλ. 179, recto.
Ἀλλὰ καί, ὅς πάλαι πρῶτον Ῥωμαίοις καὶ τῇ τότ’ ἐκείνων σχεδὸν παγκρατεῖ ῥώμῃ καὶ ἀρχῇ περιεποιήσατο, Πομπήϊος ὁ Μάγνος, πειθοῖ μόνῃ καὶ συνθήκαις, ἀλλ’ οὐ βίᾳ καὶ νόμῳ πολέμου ταύτην αὐτοῖς ᾠκειώσατο.

[←15]: Βασίλευσε από το 253 έως το 259 μ.Χ.

[←16]: Ζώσιμος, Νέα Ιστορία, βιβλ. I, κεφ. 33.
Oἱ βάρβαροι τῇ Τραπεζοῦντι προσέπλευσαν, πόλει μεγάλῃ καὶ πολυανθρώπῳ καὶ πρὸς τοῖς ἐθάσι στρατιώταις μυρίων ἑτέρων δύναμιν προσλαβούσῃ. … τῆς πόλεως δύο τείχεσι περιειλημμένης.

[←17]: Ammianus Marcellinus, βιβλ. 22 , 8.
…et Trapezunta et Pityunta continentis oppida non obscura.

[←18]: Προκόπιος, Περί κτισμάτων, βιβλ. III, κεφ. 6.
3.6.9 … καὶ φρούρια δὲ οἰκοδομησάμενος [Ἰουστινιανός] πανταχόθι τῆς χώρας φρουρούς τε ἐνταῦθα Ρωμαίων στρατιωτῶν ἱδρυσάμενος βεβαιότατα, Τζάνοις ἐς τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους τὰς ἐπιμιξίας ἀκωλύτους πεποίηκεν…

[←19]: Provincia quaeque superstes
Dividitur, geminumque duplex passura tribunal
Cogitur alierius pretium sarcire peremptae.
Sic mihi restituunt populos, hac arte reperta
Rectorum numerum terris pereuntibus augent.
CIaudian.

[←20]: Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, Περί τῆς Διοικήσεως τῆς Αυτοκρατορίας, σελ. 136. Banduri.
Καὶ ἀπὸ τοῦ ὄρους τοῦ Φατιλάνου πάντα τὰ ἐκεῖθεν τῶν Σαρακηνῶν ὑπῆρχον, τὸ δὲ Τεκῆς ἦν τοῦ Μανουήλ. Ἡ δὲ Κάμαχα ἡ τοῦρμα ἄκρα Κολωνείας ἦν, ἡ δὲ τῆς Κελτζηνῆς τοῦρμα ὑπὸ τὴν Χαλδίαν ἦν. Ἡ δὲ Μεσοποταμία τῷ τότε καιρῷ θέμα οὐκ ἦν. Λέων δέ, ὁ φιλόχριστος καὶ ἀείμνηστος βασιλεύς, τὸν Μανουὴλ ἐκεῖνον ἀπὸ τοῦ Τεκῆς μετὰ λόγου ἐξήγαγεν, καὶ ἐν τῇ πόλει αὐτὸν εἰσήγαγεν, καὶ πρωτοσπαθάριον πεποίηκεν…

[←21]: Ευστάθιος, Παρεκβολαί εἰς τὸν Διονύσιον Περιηγητήν, σελ. 201. Edit. Basil. 1556.

[←22]: Κεδρηνός σελ. 790.

[←23]: Συνεχιστής Σκυλίτζη σελ. 214.
Διὸ καὶ ἡ εὐδαίμων χώρα τῆς Ἰβηρίας ἠπείρωτο παντελῶς καὶ ἠδάφιστο, ἤδη προκατειργασμένη καὶ ἠσθενηκυῖα καὶ κατὰ μικρὸν ἐκλείπουσά τε καὶ φθίνουσα. Συμμετελάμβανον δὲ τοῦ δεινοῦ καὶ ὅσαι ταύτῃ παρέκειντο, Μεσοποταμία τε καὶ Χαλδία, πρὸς δὲ Μελιτηνὴ καὶ Κολώνεια καὶ τὰ τῷ Εὐφράτῃ συγκείμενα ποταμῷ, ἀλλὰ μὴν τό τε Ἀρμενιακὸν καὶ τὸ Βαασπρακάν.