n_ch_2_05

Σημειώσεις Κεφαλαίου 2.05

[←1]

Gibbon, τόμ. XI, κεφ. 65, σελ. 292: In his rapid career Timour appears to have overlooked this obscure and contumacious angle of Anatolia..

[←2]

Ali, περσικό Mss., φύλ. 347.

[←3]

Marini Sanuti, Vite de’ Duchi di Venezia, σελ. 806, C, apud Murat. τόμ. XXII.
Αυτή η επιστολή, πολύ σημαντική για τους σκοπούς μας, είναι πολύ ακατανόητη σε πολλά σημεία, και η μετάφραση από την πρωτότυπη γλώσσα, μου φαίνεται, είναι πολύ κακή. Στην πραγματικότητα απευθυνόταν στον κυβερνήτη της Κωνσταντινούπολης, Ιωάννη Παλαιολόγο, ανιψιό του τότε αυτοκράτορα Μανουήλ, καθώς ο τελευταίος επισκεπτόταν τις αυλές της Ιταλίας, της Γαλλίας και της Αγγλίας εκείνη την εποχή για να ζητήσει βοήθεια εναντίον του Βαγιαζήτ. (Λαόνικος βιβλ. II. σελ. 44.) Για τον λόγο αυτό, ας χρησιμεύσει η πρώτη γραμμή αυτής της επιστολής ως τίτλος και να διαβαστεί:
Al Procuratore-Principe dell’ Imperatore Chirmanoli.
Φυσικά κάποιος θα μπορούσε να αντιταχθεί σε αυτή τη βελτίωση του αποσπάσματος, λέγοντας ότι οι Ιταλοί αποδίδουν την έκφραση «Πρίγκιπας-Κυβερνήτης του Αυτοκράτορα Κυρ-Μανουήλ» ως “Principe Procuratore” και όχι “Procuratore Principe”, και ως εκ τούτου το απόσπασμα θα πρέπει να παραμείνει όπως το έχει παραδώσει ο Μουρατόρι. Τότε θα μπορούσε επίσης να αναρωτηθεί πώς ο Ιταλός μεταφραστής μπόρεσε να το γράψει αυτό:
“Frate francesco, Io quale voi mandaste con Sandron, sono venuti e hannomi portato”.
Δεν θα έπρεπε μάλλον να λέει
“frate Francesco … e venuto e mi ha portato”;
Πιστεύω ότι μπορώ να αντικρούσω επαρκώς και τις δύο αυτές αντιρρήσεις επισημαίνοντας την ανακρίβεια και την αμέλεια της ιταλικής έκφρασης εκείνης της εποχής, ειδικά στα στόματα των Ενετών μοναχών και εμπόρων. Και ακόμη κι αν κοιτάξει κανείς το έργο του Procurator Principe για τον Frate Francesco, οι λέξεις “sono vennuti” και “hannomi portato” είναι εξίσου ακατάλληλες με την ερμηνεία που έχω προτείνει.
Τέλος, ο όρος “procurator” δεν απαντάται ποτέ στα γραπτά εκείνης της εποχής με την έννοια του «απεσταλμένου», αλλά μάλλον ως «κυβερνήτης» ή «αναπληρωτής». Οι Έλληνες εκείνη την εποχή αποκαλούσαν τον «απεσταλμένο» «αποκρισιάριο» και οι Δυτικοί “orator”, όπως φαίνεται σε αμέτρητα αποσπάσματα στον ίδιο Marinο Sanudo, όπου γράφει στη σελίδα 900 Β:
In quelli giorni vennero a Vinezia gli Oratori dell’ Imperadore di Trabisonda.
Στη λέξη Sandron, το γράμμα c λείπει από το s, επειδή οι Ανατολίτες μεταφράζουν το ελληνικό «Aλέξανδρος» από το Escander. Μια παραλλαγή που χρησιμοποιούνταν επίσης ευρέως στα κοινά ελληνικά, όπως φαίνεται από τον Λαόνικο τον Αθηναίο, ο οποίος αποκαλεί τον ηγεμόνα της Τραπεζούντας «Aλέξανδρο» σε πολλά σημεία «Σκανδέρης» και «Σκαντέρης». Τα Gerdon και Jeron είναι επίσης παραποιημένες μεταφράσεις του τουρκικού «Γιλντιρίμ» (Κεραυνός), του γνωστού επίθετου του αυτοκράτορα Βαγιαζήτ.
Το απόσπασμα Se Baisetto non rendera i luoghi, e i castelli, e i danni, e gl’interessi che v’ha fatti, a me non appartiene combattere con esso είναι επίσης άνευ νοήματος, αν δεν διαβάσουμε vi rendera αντί για non rendera, αφού ο Τιμούρ είχε μόλις γράψει ότι ήθελε να επιτεθεί στον Βαγιαζήτ, επειδή εκείνος δεν ήθελε ποτέ να σταματήσει να παρενοχλεί τους Έλληνες στην Κωνσταντινούπολη.
Παρεμπιπτόντως, το γεγονός ότι ο τότε Μανουήλ Μέγας Κομνηνός της Τραπεζούντας δεν ονομαζόταν στα μογγολικά έγγραφα Kaisari Trabezun, Imperadore di Trabisonda, αλλά μόνο Walji Trabezun, Prencipe, Reggente di Trabizonda, βασίζεται στο βιβλίο I. κεφάλαιο 3. Αυτή η ιστορία, οι αρχές που καθιερώνονται από αυτήν, είναι σαφείς και μπορούν επίσης να καταδειχθούν από το απόσπασμα του Πέρση Αλή του Γεζντ, στο οποίο ο Τιμούρ αποκαλεί επίσης τον Αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης μόνο Walji Kostantinieh (Πρώτο της Κονσταντινιέ). Scherefeddin Ali. Mss. Pers. φύλ. 431.

[←4]

Σημ. του μετ.: Σάχης του Ιράν (Περσίας), 1736-1747.

[←5]

Saad-eddin, τουρκικό Mss., τόμ. II, φύλ. 10, verso, γραμμή 17.

[←6]

Clavijo σελ. 99. Odoricus Raynaldus ad ann. 1405. αριθ. 1 και 2, τόμ. 23.

[←7]

Clavijo, στο ίδιο.

[←8]

Scherefeddin Ali, βιβλ. VI, σελ. 63.

[←9]

Schiltbergers Reisen, επιμ. Penzel, Mόναχο 1813.
Αυτό το απόσπασμα εμφανίζεται αρκετά μεμονωμένο στην έκδοση του Penzel και δεν βρίσκεται καθόλου στην έκδοση του Μονάχου του 1549. Δυστυχώς όμως δεν αναφέρεται πώς ονομαζόταν ο τόπος από τον οποίο ήρθαν στην Κερασούντα.

[←10]

Ahmet Ibn Arabschah, επιμ. Gol, Λυών 1636, αραβικό κείμενο, φύλ. 275.

[←11]

Clavijo σελ. 291.

[←12]

Scherefeddin Ali, περσικό Mss., φύλ. 439.