Σημειώσεις Κεφαλαίου 1.1
- [←1]
-
Νικήτας στον Βαλδουΐνο, σελ. 402.
ὁ δ' ἐκ Κομνηνῶν Δαβὶδ στρατολογήσας Παφλαγόνας καὶ οἵ τὴν Ποντικὴν οἰκοῦσιν Ἡράκλειαν καὶ μοῖραν μισθωσάμενος Ἰβήρων τῶν πινόντων τοῦ Φάσιδος, κώμας καὶ πόλεις ὑπεποιεῖτο, καὶ τὸν οἰκεῖον μεγαλύνων κασίγνητον ᾧ ἡ κλῆσις Ἀλέξιος, πρόδρομος ἐκείνου καὶ προκῆρυξ ἐγένετο.
- [←2]
-
Όσον αφορά την προέλευση της ανατολικής Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας, καθώς και την τύχη του ιδρυτή της Αλεξίου, μέχρι στιγμής έχει διατυπωθεί μια μάλλον ανακριβής άποψη. Ο Νικήτας, οδηγός μας και άριστη αυθεντία στα γεγονότα εκείνης της εποχής, δεν αναφέρει τίποτε για την τύχη των δύο γιων του μετά τις σκηνές της εξέγερσης στην Κωνσταντινούπολη και τη δολοφονία του Ανδρόνικου [Α’ Κομνηνού] το έτος 1185. Γενικά οι βασιλείς της Κολχίδας, της Λαζικής, της Τραπεζούντας και ο Αλέξιος Κομνηνός εξαφανίζονται εντελώς από τότε και μετά για περίοδο δεκαοκτώ ετών και επανεμφανίζονται στη σκηνή των παγκόσμιων γεγονότων μόνο μετά την εξόντωση των Αγγέλων από τους Δυτικούς και την επακόλουθη γενική διάλυση της Ελληνικής Αυτοκρατορίας, ο τελευταίος [Αλέξιος] ως άνθρωπος o οποίος, ενάντια σε κάθε νόμο, είχε αναλάβει τον τίτλο βασιλεύς στις χώρες της Σινώπης, του Οιναίου και της Τραπεζούντας. Από αυτό οι πρόσφατοι ιστορικοί έχουν συμπεράνει, χωρίς λόγο, ότι ο Αλέξιος ήταν αυτοκρατορικός κυβερνήτης Τραπεζούντας κατά την επανάσταση του 1204.
Στο μεταξύ, από απόσπασμα του Χαλκοκονδύλη, Βυζαντινού ιστορικού του 15ου αιώνα, κάπως αλλοιωμένο στα κύρια ονόματά του αλλά ουσιαστικά αδιάψευστο, θα μπορούσε κανείς εύκολα να συμπεράνει ότι τα υπολείμματα της οικογένειας των Κομνηνών κατέφυγαν πρώτα στην Κολχίδα και από εκεί μετέφεραν την έδρα της αυτοκρατορίας τους στην Τραπεζούντα:
οἱ γὰρ Κολχίδος βασιλεῖς λέγονται μὲν γενέσθαι πρότερον Βυζαντίου βασιλεῖς, τῆς Κομνηνῶν οἰκίας, τούτους δ' ὡς ἐκπεσεῖν τῆς βασιλείας, Ἰσαάκιον τὸν παῖδα τοῦ βασιλέως διαφυγόντα, τελευτήσαντος ὑπὸ δήμου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ διὰ τὸ ἔχθος τὸ πρὸς αὐτόν, οἴχεσθαι ἐπὶ τὴν Κολχίδα χώραν καὶ ἐπὶ τὴν Τραπεζοῦντα. ἀφικόμενον δὲ ἐνταῦθα καταστῆναι ὑπὸ τῶν ἐπιχωρίων ἐπὶ τὴν τῆς Κολχίδος ἡγεμονίαν, καὶ τὴν βασιλείαν μετενεγκεῖν ἐπὶ τὴν Τραπεζοῦντα τῆς Κολχίδος. καὶ ἀπὸ τοῦδε βασιλεύειν ἐνταῦθα ἔστε ἐφ' ἡμᾶς διαγενομένους, Ἕλληνάς τε ὄντας τὸ γένος, καὶ τὰ ἤθη τε ἅμα καὶ τὴν φωνὴν προϊεμένους Ἑλληνικήν. καὶ ἐπιγαμίας μὲν ποιεῖσθαι πρός τε τοὺς ὁμόρους βαρβάρους τοὺς λευκοὺς Ἀσπροπροβατάντας καλουμένους καὶ δὴ καὶ πρὸς Τεμήρεω υἱιδοῦς τοὺς ἀπὸ Τζοκίη καὶ Καραϊσούφεω παῖδας, ὥστε μὴ πράγματα ἔχειν δῃουμένης τῆς χώρας ὑπὸ τούτων. (Χαλκοκονδύλης 9.27)
Σε αυτό το σημαντικό απόσπασμα, η έκφραση «Ἰσαάκιον τὸν παῖδα τοῦ βασιλέως» είναι λανθασμένη, καθώς γνωρίζουμε από τον Νικήτα, τον αυτόπτη μάρτυρα αυτών των γεγονότων, ότι ο γιος του δολοφονημένου αυτοκράτορα Ανδρόνικου δεν ονομαζόταν Ισαάκιος αλλά Μανουήλ και ότι όχι ο Μανουήλ αλλά οι γιοι του Αλέξιος και Δαβίδ ίδρυσαν την Κολχική Αυτοκρατορία.
Όμως ακόμη πιο καθοριστικό είναι ένα απόσπασμα από το Χρονικό του Παλατιού του Μιχαήλ Πανάρετου, στο οποίο η προέλευση της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας αναφέρεται με τα ακόλουθα λόγια:
Ἦλθεν ὁ μέγας Κομνηνὸς ὁ κῦρ Ἀλέξιος, ἐξελθὼν μὲν ἐκ τῆς εὐδαίμονος Κωνσταντινουπόλεως, ἐκστρατεύσας δὲ ἐξ Ἰβηρίας, σπουδῇ καὶ μόχθῳ τῆς πρὸς πατρὸς θείας αὐτοῦ Θάμαρ, καὶ παρέλαβε τὴν Τραπεζοῦντα μηνὶ Ἀπριλίῳ ἰνδικτιῶνος ζʹ, ἔτους ͵ϛψιβʹ, ἐτῶν ὤν κβʹ. (Mich. Πανάρετος, Mss. φύλ. 287. recto.)
Θα πρέπει να σημειωθεί εδώ μια για πάντα ότι τα έτη του ελληνικού ημερολογίου υπολογίζονται αφαιρώντας το 5508 από το αντίστοιχο έτος μετά Χριστόν. Έτσι, 6712 = 1204. Αυτές οι δύο πληροφορίες, που αλληλοσυμπληρώνονται και επιβεβαιώνονται, δεν αφήνουν καμία αμφιβολία για τη θέση από την οποία ξεκίνησε ο Αλέξιος Κομνηνός για να κατακτήσει την Τραπεζούντα.