n_ch_1

Σημειώσεις Κεφαλαίου 1.7

[←1]: Abulfeda ad annum DCXXVIII.

[←2]: Τον ποταμό Ώξο.

[←3]: Vincent. Belvac. spec. historiale βιβλ. 30, κεφ. 144, ad ann. 1240.
Μετάφραση: Ο βασιλιάς της Αρμενίας ήταν υποχρεωμένος να υπηρετεί τον σουλτάνο της Τουρκίας με 300 λόγχες για τέσσερις μήνες. … Ομοίως, ο άρχοντας του Λάμπρο ήταν υποχρεωμένος να τον υπηρετεί με εικοσιεννέα λόγχες με τον ίδιο τρόπο που έστελνε ο βασιλιάς, αλλά να τις στέλνει όπου ήθελε [ο σουλτάνος]. Οι του Βατάτζη τον υπηρετούσαν επίσης με 400 λόγχες όποτε ή όσο ήθελε. Ομοίως, ο άρχοντας της Τραπεζούντας του έδινε 200 λόγχες και ο σουλτάνος της Αλαπίας [Χαλεπιού] τον υπηρετούσε με 1.000 λόγχες όποτε [ο σουλτάνος] ήθελε. Ο άρχοντας του Μελερντίν [Μαρντίν] και ο σουλτάνος της Χαμέτα [Χαμά] και ο σουλτάνος της Καμέλλα [Χομς] και ο σουλτάνος της Δαμασκού και ο σουλτάνος του Μονφερανκίν [Μιγιαφαρκίν] και ο σουλτάνος του Χαμάτ [Αμμάν] υποχρεώθηκαν να του αποτίσουν φόρο τιμής και να ορκιστούν σε αυτόν ότι θα τον υπερασπίζονταν με όλη τους τη δύναμη εναντίον οποιουδήποτε.

[←4]: Rubriquis, Vovage, σελ. 3.

[←5]: Νικηφόρος Γρηγοράς, βιβλ. II, κεφ. 6, A, B.
(A.) Ἐπὶ τούτων οἱ τὴν ἐντὸς τοῦ Εὐφράτου Ἀσίαν ἔχοντες Τοῦρκοι καὶ οἱ τὴν Κοίλην Συρίαν καὶ Φοινίκην Ἄραβες θόρυβον εἶχον ἐφ’ ἑαυτοὺς οὐ μικρὸν, πονηρὸν τοὺς Σκύθας ὁρῶντες γειτόνημα. πρέσβεις οὖν αὐτοκράτορας ὁ τῶν Τούρκων ἡγεμὼν πρὸς τὸν βασιλέα ἐκπέμπει Ἰωάννην περὶ βεβαίων σπονδῶν. ἐδεδίει γὰρ, μὴ περισπώμενος ἐς τὰς τῶν Σκυθῶν μάχας αὐτὸς ὄπισθεν ἔχῃ μεγάλους ἐχθροὺς τὰς Ῥωμαίων δυνάμεις· εἶναι γὰρ αὐτῷ τῶν πάνυ τοι ἀδυνάτων καὶ σαφῆ τῆς οἰκείας ἡγεμονίας ἀπώλειαν, εἰ μόλις ἔχων τὸ θαῤῥεῖν ἀντιπαρατάττεσθαι πρὸς μόνας τὰς Σκυθικὰς ἐφόδους, ἔπειτα πρὸς δύο μερίζειν τὰς ἑαυτοῦ δυνάμεις ἀναγκάζοιτο διὰ τὰς ἑκατέρωθεν μάχας. τοῦτο καὶ τῷ βασιλεῖ πρὸς βουλήσεως ἦν καὶ πάνυ τοι προδεδογμένον, πολλῶν εἵνεκα· ἑνὸς μὲν, ὅτι μηδὲ τούτῳ ἐδόκει συνοῖσον, οὐδ’ αὖ κοῦφον καὶ ῥᾴδιον, ὅτι μὴ τῶν μάλα βιαίων καὶ ἐπαχθῶν, μερίζεσθαι πρός τε τὰς τῆς Ἀσίας μάχας, πρός τε τὰς τῆς Εὐρώπης· ἑτέρου δ’, ὅτι καὶ μέγα νῦν ἐπιτείχισμα καὶ σφόδρα τοι καίριον γίνεσθαι, μέσους κειμένους τοὺς Τούρκους κατὰ τῶν Σκυθικῶν πολέμων, καὶ τὸν κοινὸν δεχομένους κίνδυνον ἐν τοῖς ἑαυτῶν σώμασι, δίκην προμάχων στεῤῥῶν ἢ προβόλων πετρῶν, ἃς ἐνιαχοῦ τῶν παραλίων μερῶν κατὰ τῶν τῆς θαλάσσης ἀγρίων κυμάτων ἡ φύσις ἐξώπλισε.
(Β.) Ταῦτ’ ἄρα καὶ πρόθυμός τε καὶ μάλα ἐθελοντὴς τὰς μετὰ τῶν Τούρκων ἐτέλει σπονδάς· καὶ τοῦτο μέγα ὄφελος τοῖς Ῥωμαίων τότε κατέστη πράγμασιν. ἄδειαν γὰρ καὶ ἀνακωχὴν τῶν μακρῶν εἰληφότες πολέμων, ἐς τὴν τῶν οἰκείων κτημάτων καὶ πραγμάτων ἐπέδωκαν ἐπιμέλειαν…

[←6]: Τομ. IV, σελ. 390.

[←7]: Abulfeda τόμ. IV, σελ. 400. Ο ηγεμόνας του Μερντίν (γιατί έτσι το αποκαλεί ο Vincent αντί για Μελερντίν), τον οποίο ο Abulfeda δεν αναφέρει, αναφέρεται ρητά από τον Bar-Hebraeus μαζί με εκείνον της Μοσούλης και των Σαμοσάτων. Bar-Hebraeus σελ. 494. Όμως κανένας από τους δύο δεν αναφέρει σουλτάνο της Καμέλλα, αλλά πρέπει να θυμόμαστε ότι η πόλη Χομς εκείνη την εποχή ονομαζόταν από τους Ευρωπαίους Καμέλλα επίσης, παραποιημένο από το Καμέσα, όπως μας διαβεβαιώνει ο Αρμένιος Haithon, όταν σχολιάζει:
usque ad Civitatem Hames, quae hodie Camella appellatur a plurimis. Haithon, κεφ. 36.

[←8]: Λαόνικος, βιβλ. IX, σελ. 246.

[←9]: Odoricus ad ann. 1235.
Μετάφραση: Αλαντίν Μεγάλος Σουλτάνος του Ικονίου και κυρίαρχος όλων των χωρών που υπάρχουν σε όλη την Ανατολή και τη Βόρεια Ακτή και τη Μεγάλη Καππαδοκία.

[←10]: Βησσαρίων Mss. φύλ. 154 και 159.
Τὴν γὰρ Κολχίδα καὶ Λαζικὴν γῆν, ἧς πάλαι τε προεῖχεν ἡ ἡμετέρα καὶ νῦν καθαρῶς ἄρχει,… σχῆμά τε μητροπόλεως πρὸς τὰ κύκλῳ πάντα καὶ τὴν σύμπασαν Λαζικὴν σχοῦσαν, κλπ. κλπ.

[←11]: Haithon hist. Orient., κεφ. XVI.
Μετάφραση: Αλλά αυτός, έχοντας ακούσει τις φήμες για τον ερχομό των Τατάρων, φοβόταν πολύ για τον εαυτό του. Γι’ αυτό κάλεσε στα στρατεύματά του όλους όσους μπορούσε, τόσο βαρβάρους όσο και Λατίνους. Και μεταξύ άλλων είχε στο στρατόπεδό του δύο χιλιάδες Λατίνους που είχαν δύο αρχηγούς ή καπετάνιους. Ο ένας ονομαζόταν Ιωάννης της Λιμινάτα, ο οποίος καταγόταν από το νησί της Κύπρου, και ο άλλος ονομαζόταν Βονιφάτιος του Κάστρο, ο οποίος καταγόταν από την Γένουα. Ο σουλτάνος έστειλε επίσης μηνύματα στους γείτονές του, υποσχόμενος χάρες και δώρα σε όσους έρχονταν.

[←12]: Βar hebraeus σελ. 498.

[←13]: Οι ιστορικοί διχάζονται ως προς το όνομα του πεδίου [σημ. του μετ.: Κιοσέ Νταγ] όπου έλαβε χώρα η αποφασιστική μάχη. Κατά τον Haithon ήταν το Κουσεντράκ. Κατά τον Vincent του Beauvais ήταν το Ακσαράι. Σύμφωνα με τον Abulfaragius ήταν το Κούσεντακ, στενή κοιλάδα μεταξύ Κεμάχ και Σεβάστειας. Αυτή η τελευταία δήλωση συνάδει επίσης με αναφορά που διασώζει ο Rubriquis σχετικά με εκείνη τη μνημειώδη για την ιστορία της Τραπεζούντας συνάντηση.
Όπως είναι γνωστό, ο Rubriquis είχε πάει το 1253 στον Μάνγκου, τον μεγάλο χαν των Μογγόλων, ως απεσταλμένος του Αγίου Λουδοβίκου, και γύρω στο 1255, έντεκα χρόνια μετά τη μάχη, πέρασε από το πεδίο της μάχης κατά την επιστροφή του, όπου του περιγράφηκαν λεπτομερώς όλες οι περιστάσεις από όσους είχαν συμμετάσχει στη μάχη. Γράφει (Rubriquis. Voyage σελ. 146): «Συνεχίζοντας δυτικά, φτάσαμε τελικά στο κάστρο του Κεμάχ. Εκεί ο δρόμος στρίβει προς το Χαλέπι. Αλλά περνώντας από εκεί πήραμε τον δρόμο κοντά στις πολύ ψηλές και ορεινές περιοχές, γεμάτες με πολλά χιόνια, προς τα δυτικά. Περάσαμε μέσα από την κοιλάδα, όπου ο σουλτάνος των Τούρκων ηττήθηκε από τους Τάταρους. Από εκεί βρεθήκαμε στη Σεβάστεια».
(Toujours allant vers l’occident, enfin parrinmet au Chateau de Kamach. La se fleure le tourne vers Halape; mais passant par le fleure nous primes le chemin pres des contrees fort hautes et montagneuses et pleines de grandes neiges en tirant a l’occident. Nous passames par la valee, ou le Soudan des Turcs fut defait par les Tartares; de la nous fumes a Sebaste).
O Tournefort γύρω στο 1700 και ο Morier γύρω στο 1809 πέρασαν επίσης από αυτή την περίφημη κοιλάδα στα ταξίδια τους. Morier, Voyage en Perse σελ. 117. Tournefort, Voy. de Levant, τόμ. II. O τελευταίος αναφέρει επίσης την τοποθεσία Σαντάκ (προφανώς το Σαντάκ του Συριακού Χρονικού) στην πλαγιά οροσειράς, μόλις μία ώρα από τον στρατιωτικό δρόμο και περίπου εικοσιδύο ώρες με τα πόδια από την πόλη της Τραπεζούντας. Ως συνήθως, δεν υπάρχει συμφωνία ούτε σχετικά με το έτος κατά το οποίο έγινε η συνάντηση. Ο Haithon την τοποθετεί γύρω στο 1244 μ.Χ. Ο Vincent το προηγούμενο έτος· ο Marinus Sanutus επίσης στο 1244· ο Abulfeda στο μουσουλμανικό έτος 641· ο Bar hebraeus στο ελληνικό έτος 1554· ο Ducange στο 1242 μ.Χ.· και o Ακροπολίτης στο έτος από κτίσεως κόσμου 6741, το οποίο πέφτει μεταξύ των ετών 1233 και 1234 της χριστιανικής εποχής· αλλά ο Saad-eddin στο 636, το έτος της φυγής του Μωάμεθ. Haithon κεφ. 18, σελ. 34. Vincent. Belvac. βιβλ. 30, κεφ. 150. Marin. Sanut. σελ. 235. Saadeddin, Turk. Mss. φύλ. 9.
Οι περισσότερες απόψεις συμφωνούν για το έτος 1244 μ.Χ., και οι πληροφορίες στα ανατολικά χρονικά μπορούν επίσης να αναχθούν σε αυτό. Το έτος 641 της φυγής ξεκίνησε, σύμφωνα με τον Καντεμίρ, στις 20 Μαΐου 1243. Αν η μάχη των Μογγόλων εναντίον των δυνάμεων της Ανατολίας έλαβε χώρα στο δεύτερο μισό του μουσουλμανικού έτους, τότε πέφτει την άνοιξη του έτους 1244 μ.Χ. Ο Σαντεντίν δεν αναφέρει το έτος της μάχης, αλλά μάλλον της ανόδου του Γκιασεντίν στο θρόνο, η οποία, σύμφωνα με τον Albericus, πρέπει να τοποθετηθεί στο 1238 μ.Χ., δηλαδή στο μουσουλμανικό έτος 636. Alberic. Chronicon, ap. Ducange, p. 357.

[←14]: Rubriquis, Voyage, σελ. 146.

[←15]: Saad-eddin Turk. Mss. φύλ. 9, recto, γραμμή 22.

[←16]: Rubriquis, Voyage, σελ. 149.

[←17]: Σημ. του μετ.: Ο Φαλλμερἀγιερ γράφει Kusadai.