n_ch_3

Σημειώσεις Κεφαλαίου 3.02

[←1]: Calloandro, μέρος I, βιβλ. 2, σελ. 125. Μπάσσανο 1786. Μόνο ένα απόσπασμα πρέπει να παρατεθεί εδώ ως αποδεικτικό στοιχείο:
Da un ragionamento in altro passando, intese Calloandro esser morto di fresco l'Imperadore Orcane, e percio sovrasture in Trabisonda fieri ravvolgimenti, se la Principessa Leonilda totto non tornasse ad acchetarli col valore e con la presenza. Esservi il Turcomano Safar guerriero di valore, e Principe di gran stato, che per merito di amore e di fortuna degno parea sopra di ogni altro di ottener Leonilda per sua consorte. Che il Principe di Cusa pretendea l'Imperio, in caso che Leonilda mancusse, e come cugino del Imperadore, e come fomentato per disegni suoi da Brandilone il temuto. — Li Cortigiani, diceva il vecchio, non sapendo novella di Leonilda si stan neutrali ad aspettarla con desiderio: e queste fazioni son si possenti, che quasi perdono il rispetto alla Imperatrice Tigrinda, che dissimulando prudentemente aspetta il ritorno della figliuola, col valore della quale spera metter freno agl' inconvenienti. Lanciansi sovente motti il Turcomano, Brandilone il Tartaro, ed il Principe di Cusa, e già sono i loro animi cosi inaspriti, che v'è gran dubbio non passin da detti a.fatti, e qualche gran tumulto sene sollevi.
Μετάφραση: Καθώς η μία συζήτηση έφερνε την άλλη, ο Καλλόανδρος έμαθε ότι ο αυτοκράτορας Ορκάν είχε πεθάνει πρόσφατα και ότι σοβαρά προβλήματα θα ξεσπούσαν στην Τραπεζούντα, εκτός αν η πριγκίπισσα Λεονίλντα επέστρεφε για να τους ηρεμήσει με την ανδρεία και την παρουσία της. Υπήρχε ο Τουρκομάνος Σαφάρ, γενναίος πολεμιστής και ηγεμόνας μεγάλης κοινωνικής θέσης, ο οποίος, χάρη στην αγάπη και την τύχη του, φαινόταν άξιος περισσότερο από όλους τους άλλους να αποκτήσει τη Λεονίλντα ως σύζυγό του. Ότι ο ηγεμόνας της Χούζα διεκδικούσε την αυτοκρατορία σε περίπτωση θανάτου της Λεονίλντα, τόσο ως ξάδερφος του αυτοκράτορα όσο και ως ενθαρρυνόμενος από τον τρομερό Μπραντίλο για τους δικούς του σκοπούς. «Οι αυλικοί», είπε ο γέρος, «μη γνωρίζοντας νέα για τη Λεονίλντα, παραμένουν ουδέτεροι, περιμένοντάς την με ανυπομονησία. Και αυτές οι φατρίες είναι τόσο ισχυρές, που σχεδόν χάνουν τον σεβασμό τους για την αυτοκράτειρα Τιγκρίντα, η οποία, συγκαλυμμένα, περιμένει την επιστροφή της κόρης της, με την ανδρεία της οποίας ελπίζει να βάλει τέλος στα προβλήματα. Ο Τουρκομάνος, ο Μπραντίλο ο Τάρταρος και ο ηγεμόνας της Χούζα λένε συχνά αστεία και τα πνεύματά τους είναι ήδη τόσο πικραμένα, που υπάρχει μεγάλη αμφιβολία ότι αυτά τα γεγονότα θα οδηγήσουν σε κάποια μεγάλη αναταραχή».

[←2]: Calloandro, μέρος I, σελ. 29 και 32.
Μετάφραση: Λαχταρώντας να ταξιδέψει στα πιο ακμάζοντα βασίλεια της Ασίας, επιβιβάστηκε σε πλοίο με προορισμό την Τραπεζούντα. Ο Πολυάρτης συχνά σταματούσε με τον καπετάνιο στο ταξίδι και, μεταξύ άλλων, άκουγε σπουδαία πράγματα από αυτόν για την ομορφιά της μικρής Τιγρίντα, κόρης του αυτοκράτορα της Τραπεζούντας. Η φήμη αυτών των κυρίαρχων αρετών προσέλκυε τόσο μεγάλο αριθμό ιπποτών σε εκείνη την αυλή που έγινε η πιο ακμάζουσα σε όλη την Ασία. Δεν μπορεί, αν ο ήλιος ανατέλλει στα μέρη σας, να σιωπά γι' αυτήν. Τουλάχιστον όλη η Ασία είναι φτιαγμένη από μία μόνο γλώσσα για να επαινέσει την ομορφιά της. Ούτε όποιος δεν είναι οικειοθελώς υπήκοός της φαίνεται άξιος να είναι πρίγκιπας.

[←3]: Rannusio, τόμ. 2, φύλ. 34, verso.

[←4]: Πανάρετος Mss, φύλ. 292, verso.
Ἐκαύθη ὅλη ἐντὸς καὶ ἐκτός.

[←5]: Βησσαρίων, περὶ Τραπεζοῦντος, Mss. φύλ. 142.
Tινὸς ἐργαστηρίου κοινοῦ ἤ ἐμπορίου τῆς οἰκουμένης ἁπάσης ἡμῖν οὔσης τῆς πόλεως.

[←6]: Το ἄσπρον ήταν ελληνικό ασημένιο νόμισμα. 60 ἄσπρα αποτελούσαν ένα τάλιρο και 20 κομμάτια αποτελούσαν 36 κορώνες, δηλαδή 24 φιορίνια.

[←7]: Liber Pactorum, Mss. Archiv. Venet.

[←8]: Ευγενικός, Mss. φύλ. 181.
[17] … ἱστουργοῖς δὲ καὶ ὑφασμάτων σοφίᾳ καὶ ποικιλτικῇ ἐπιστήμῃ λῖνον καὶ ἔρια καὶ τὰ ἐκ Σηρῶν νήματα·

[←9]: Νικηφόρος Γρηγοράς βιβλ. VIII, κεφ. 10, σελ. 214.
ιʹ. Κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον τῇ Κωνσταντινουπόλει κατὰ πάροδον ἐπιδεδημηκότας ἐθεασάμεθα θαυματοποιόν τινα τέχνην ἐξησκημένους ἄνδρας οὐ μείους τῶν εἴκοσιν· οἵους οὐδείς πω τῶν ἡλικίᾳ προβεβηκότων οὔτ’ ἀκοῇ ἔσχεν, οὔτ’ ὄψει τεθέαται. οὓς πρῶτα μὲν ὁρμηθέντας ἐξ Αἰγύπτου καὶ ὥσπερ τινὰ κύκλον ποιησαμένους διελθεῖν ἐξεγένετο πρὸς μὲν ἕω καὶ ἄρκτους τὴν ὁδὸν ποιουμένους, Χαλδαϊκήν τε καὶ Ἀραβίαν καὶ Περσικὴν Μηδικήν τε καὶ τὴν τῶν Ἀσσυρίων γῆν· πρὸς δ’ ἑσπέραν ἀποκλίναντας τὴν περὶ τὸν Καύκασον Ἰβηρίαν Κολχικήν τε καὶ Ἀρμενίαν, καὶ ὅσα μέχρι Βυζαντίου μεταξὺ κατοικοῦσιν ἔθνη, καὶ πάσαις χώραις καὶ πόλεσι τὴν ἑαυτῶν ἐπιδείξασθαι τέχνην. τὰ μέντοι τελούμενα ὑπ’ αὐτῶν τερατώδη μὲν ἦσαν καὶ θαύματος πλήρη, οὐ μὴν δαιμονικῆς τινος μαγγανείας μέτοχα, ἀλλ’ ἐπιτηδεύματα φύσεως δεξιᾶς, ἐγγυμνασθείσης ἐκ πλείονος ἐς ἔργων τοιούτων ἄσκησιν. ἵνα δ’ ὡς ἐν κεφαλαίῳ τινὰ τῶν πολλῶν διεξέλθωμεν, ἦσαν τοιάδε κλπ.

[←10]: Montfaucon, Descriptio Montis Atho, Palaeographia Graeca, σελ. 476.

[←11]: Νικηφόρος Γρηγοράς, βιβλ. IX, κεφ. 9.
Ὁπόσοι Κολχίδα Περσῶν ἀπόσπαδες οἰκοῦσιν.
Οι μοναστικές αποικίες διέδωσαν την Τραπεζουντιανή ελληνική γλώσσα βαθιά στην ενδοχώρα, προς τα τζανο-αρμενικά υψίπεδα. Τουλάχιστον οι κάτοικοι του δάσους έδιναν ελληνικά ονόματα σε δέντρα που απείχαν περίπου μια μέρα ταξίδι από την ακτή, όπως ανακάλυψε ο Τουρνεφόρ στην εποχή του. Les gens du pays appellent πεῦκος les sapins ordinaires, qui ne diffèrent en rien de ceux qui naissent sur les Alpes et les Pyrenées; mais ils ont conservé le nom d' Ελάτη pour une autre belle espèce de sapin, que je n'avois vu encore, qu' autour du Monastère. (Tournef. let. 17.) Στην κοιλάδα του Γκρέζι και σε ορισμένες περιοχές στα νοτιοανατολικά, οι οποίες τον 13ο αιώνα ανήκαν επίσης στην Τραπεζούντα, ομιλούνταν μια αρμενική επαρχιακή διάλεκτος, την οποία o Cirbied ονομάζει Ισπερική και Χελδιρική. Cirbied, gramm. Armen, σελ. XIX.

[←12]: Acta sanctorum Bollandiana, Mensis Januarius, τόμ. I. σελ. 594. Πανάρετος passim.

[←13]: Ευγενικός, Mss. φύλ. 182 verso.
Τοῖς γοῦν σοφοῖς καὶ περὶ λόγους ἐσπουδακόσι πατρὶς αὐτόχρημα καὶ χῶρος ἐξαίρετος, ἀραμένῳ τὸ βιβλίον, καὶ βραχύ τι προβάντι ὑπὸ σκιάν, ἐν ἠρέμῳ γενέσθαι, καὶ πόᾳ μαλακῇ προσιζῆσαι, καὶ νάμασι κελαρύζουσι, καὶ φύλλοις φυτῶν ὑποψιθυρίζουσι, καὶ πτηνοῖς περιϊπταμένοις καὶ περιβομβοῦσι, ξυμφιλοσοφεῖν ἥδιστα καὶ ξυμφθέγγεσθαι.

[←14]: Τοῦ σοφοτάτου ἰατροῦ τοῦ Χρυσοκοκκῆ ἐξήγησις εἰς τὴν Σύνταξιν τῶν Περσῶν. Codex Mss. Graec., αριθ. 309, φύλ. 41, Βενετ.
Εἰς Τραπεζοῦντα δ’ ὡς ἐν παρόδῳ ἐλθὼν καὶ τῷ μεγαλῳ Κομνηνῷ ὁμιλήσας χρόνον συχνόν, εἶτα καὶ τὰ τοῦ πράγματος κοινωνησάμενος, μεγίστης ἠξιώθη κηδημονίας· πολλὰ γὰρ παρ’ αὐτοῦ λαβὼν ἀναλώματα εἰς Περσίδα ἀφίκετο.

[←15]: Leo Allatius, Diatriba de Nilis, κεφ. 20.

[←16]: Ηorat. Justiniani, Acta Concilium florentinum apud Harduin, τόμ. IX, σελ. 760.

[←17]: Leo Allatius, Diatriba de Georgiis.

[←18]: Βησσαρίων, Εἰς Τραπεζοῦντα. Mss. φύλ. 163.
Ὑπομνήματά τε τῆς τῶν ὅλων γενέσεως φέροντι καὶ ὡς τὴν ἀρχὴν ἄνθρωπος γέγονε γενόμενός τε ὡς τὰ καθ’ αὐτὸν ἐπολίτευσεν.

[←19]: Cod. Msc. 309, φύλ. 41, Bibl. St. Marc. Venet.
Διδασκάλῳ χρωμένῳ τινὶ ἱερεῖ, ᾧ ὄνομα Μανουήλ, πόλεως ὄντος τῆς Τραπεζοῦντος.

[←20]: Πανάρετος Msc. φύλ. 300.
Ποιήσαντες δεήσεις πολλὰς καὶ παρακλήσεις.

[←21]: Liv. βιβλ. IV. , κεφ. 30.
Animos multiplex religio, et pleraque externa, invasit, novos ritus sacrificandi valicinando inferentibus in domos, quibus quaestui sunt capti superstitione animi.
Μετάφραση: Πολλαπλές θρησκείες, και πολλές από αυτές ξένες, εισέβαλαν στο μυαλό τους, εισάγοντας νέες τελετουργίες θυσίας στα σπίτια τους, μέσω των οποίων απέκτησαν τον έλεγχο του μυαλού τους, αιχμαλωτισμένοι από δεισιδαιμονίες.

[←22]: Viaggio del beato Odorico, fatto nello anno 1318. Rannusio τόμ. II. σελ. 245. Βενετία 1574.

[←23]: Horat. Justinian, Acta Concilium florentinum apud Harduin, τόμ. IX, σελ. 699.

[←24]: Clavijo, σελ. 83.
Estaban vestidos el Emperador e su hijo de pannos imperiales, e tenian en las cabezas sendos sombreros altos con unas plumas de grullas, o en los sombreros unos chapirotes de cueros de martas.
Μετάφραση: Ο αυτοκράτορας και ο γιος του ήσαν ντυμένοι με αυτοκρατορικά ενδύματα φορώντας ψηλά καπέλα με φτερά γερανού. Επίσης αυτά τα καπέλα ήσαν ντυμένα με γούνα κουναβιού.

[←25]: Montfaucon, Descriptio Montis Atho, Palaeographia Graeca, σελ. 794.
Εὑρίσκεται καὶ εἰς αὐτὸ ἡ εἰκὼν τοῦ ἄνωθεν Ἀλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ ὡς ἦν ἐνδεδυμένος μετὰ τοῦ βασιλικοῦ διαδήματος, λἰαν ἀξιοθέατος.

[←26]: Litt. Greg. Protosync. apud Leon. Allat. de Consensu κλπ., σελ. 953.
Ἡ ἁγία, θειοτάτη, ὑψηλοτάτη σοῦ βασιλεία … Θειότατε βασιλεῦ!

[←27]: Δούκας, κεφ. 22. σελ. 69.
Βεζύρην κατὰ τὴν αὐτῶν καλοῦσι φωνήν· οἱ δὲ Ῥωμαῖοι μεσάζοντα λέγουσιν.

[←28]: Turco-graecia, σελ. 61, annot.

[←29]: Ευγενικός Mss. φύλ. 181. Βησσαρίων Mss. φύλ. 163. Clemens Galanus, Eccles. Armen. cum Roman. Conciliat, κεφ. XII, φύλ. 158 Edit. Roman.

[←30]: Γυναικωτούς, ἀνάνδρους καὶ προδότας τῆς πατρίδος. Λαόνικος Lib. 9, σελ. 248.

[←31]: Marino Sanudo, Vite de' Duchi di Venezia, Muratori τόμ. XII, σελ. 962.
L' Imperadore di Trabisonda con tutta la sua potenza in casa sua potrebbe fare cavalli 25000, fuora cavalli 15000 per esser le spese doppie.
Μετάφραση: Ο αυτοκράτορας της Τραπεζούντας με όλη του τη δύναμη μπορούσε να βγάλει 25.000 ιππείς στην πατρίδα, 15.000 ιππείς έξω, επειδή τα έξοδα ήσαν διπλά.

[←32]: Theodor Spandugino, σελ. 53.
Essendo il Sultan Bajazit ancora in Andrinopoli (sic) intese enme Sultan Selim haveva fatto venticinque milla huomini, et partitosi di Trabisun era arditamente passato su la Grecia.
Μετάφραση: Ενώ ο σουλτάνος Βαγιαζήτ βρισκόταν ακόμη στην Αδριανούπολη, άκουσε ότι ο σουλτάνος Σελήμ είχε συγκεντρώσει εικοσιπέντε χιλιάδες άνδρες και, έχοντας φύγει από την Τραπεζούντα, είχε περάσει με τόλμη στην Ελλάδα.